back

News


Miljoenen berichten uit de Gouden Eeuw.

Article in Dutch about TANAP by Henk van Renssen in "de Volkskrant", 3 september 2003: The imense archives of the Dutch East India Company are listed in UNESCO's Memory of the World Register

Het immense archief van de Verenigde Oostindische Compagnie krijgt een plaats op de werelderfgoedlijst. Over veel landen is het de enige bron uit die tijd.

De internationale archiefraad had hem nog afgeraden het héle archief van de Verenigde Oostindische Compagnie (VOC) voor te dragen. Op de Memory of the World-lijst van Unesco, de werelderfgoedlijst voor documenten, staan immers alleen zeldzame manuscripten en kleine collecties. Maar Pieter Koenders, medewerker van het Nationaal Archief in Den Haag, stond erop: de circa dertig miljoen pagina's tekst, verspreid over vele landen, 'behoren tot het geheugen van de wereld'.

Afgelopen weekeinde kreeg hij gelijk. Een adviescommissie van de VN-organisatie voor cultuur en wetenschappen besloot in het Poolse Gdansk na veel discussie de archieven van de handelsmaatschappij uit de Gouden Eeuw voor te dragen voor de lijst. Bekrachtiging door de directeur-generaal van Unesco, meestal niet meer dan een formaliteit, wordt spoedig verwacht.

Daarmee komt het VOC-archief op een lijst te staan van 91 collecties die volgens Unesco van universele waarde zijn en behouden dienen te worden. Het Memory of the World Register, opgezet in 1997 als een aanvulling op de officiële werelderfgoedlijst, omvat onder meer de originele negende symphonie van Beethoven, de correspondentie van de Maleisische sultan van Kedah (1882-1943) en de annalen van de Choson dynastie in Korea.

Andere Nederlandse genomineerden van dit jaar zijn de bibliotheek van het Portugees-Israëlitische seminarium Ets Haim in Amsterdam en de vijftigdelige 17de-eeuwse atlas Blaeu-Van der Hem, in bezit van de Nationale Bibliotheek van Oostenrijk. Ook de originele Franse Verklaring van de Rechten van de Mens uit 1789 en de 21 eisen van het stakingscomité in Gdansk uit 1980, die de basis vormden voor de Poolse vakbond Solidariteit, komen op de lijst.

Dat de VOC zo'n enorme erfenis heeft nagelaten, legt Koenders uit, komt omdat het een zeer bureaucratische organisatie was. De compagnie was op vele plekken in Afrika en Azië vertegenwoordigd. Haar omvangrijke handelsrijk kon alleen met behulp van een grote papierstroom effectief worden bestuurd.

Plaatselijke besturen moesten daarom notulen van hun vergaderingen naar Nederland sturen, ambtenaren hielden dagregisters bij, handelaars hun scheepsjournalen, gouverneurs van afgelegen gebieden moesten bij hun vertrek een 'memorie van overgave' aan hun opvolger overhandigen. Er staan plaatselijke avonturen in beschreven, problemen met de slavenhandel, wie ergens de macht had, wat de gebruiken waren, hoe het land eruitzag en 'wie je moest omkopen'.

Alles, kortom, wat je moest weten om handel te drijven. Maar, zegt Koenders, voor de moderne historicus vormen ze ook een schat aan informatie over de landen waarmee werd gehandeld. Vaak vormen ze zelfs de enige historische bron: de landen zelf schreven in de 17de en 18de eeuw vaak alleen de biografieën van hun heersers. Dat is de reden, benadrukt Koenders, dat het VOC-archief voor de hele wereld van belang is.

De documenten liggen over de hele wereld verspreid, en niet altijd in goede staat. In het Nationaal Archief in Den Haag ligt 1400 meter, keurig zuurvrij verpakt en toegankelijk gemaakt op internet. Ook de Zuid-Afrikanen, onder de blanke heerschappij trots op de Nederlandse voorgeschiedenis, hebben de 450 meter in Kaapstad goed bijgehouden. In Londen ligt 13,2 meter uit Malakka, in prima staat.

In Azië is de toestand anders. In Jakarta, het voormalige Batavia, bevindt zich veruit de grootste collectie, zo'n 2,5 kilometer. Deze erfenis van de voormalige kolonisator van Indonesië ligt er voor een groot deel niet goed bij. Ook de 310 meter in Colombo, Sri Lanka en vooral de 64 meter in Madras, India, hebben dringend hulp nodig. 'Het ligt daar in kasten, zonder airco, als je het aanraakt valt het uit elkaar.'

Het Nationaal Archief en de Universiteit Leiden werken daarom sinds tweeënhalf jaar samen in het archiverings- en onderzoeksproject Tanap (Towards A New Age of Partnership), gefinancierd door de Nederlandse overheid. Buitenlandse archieven, archivarissen en wetenschappers krijgen cursussen en materialen om de archieven te conserveren, te ontsluiten en te bestuderen. Koenders hoopt vanzelfsprekend dat het project door de plaatsing op de erfgoedlijst extra steun krijgt.

Copyright: de Volkskrant


Back to Overview News News
Site by Hic et Nunc